Jawne wynagrodzenia jako europejski standard

Inaczej niż w wielu państwach członkowskich Unii Europejskiej, w Polsce wciąż temat wynagrodzeń jest tematem tabu. W dalszym ciągu nie przyjęły się zarówno zwyczajowe jak i prawne środki rozpowszechniania informacji o wynagrodzeniach. Szczególnie uciążliwe może być to na etapie poszukiwania zatrudnienia, kiedy kandydat stara się znaleźć oferty odpowiadające jego wymaganiom, natomiast informacja o wynagrodzeniu pojawia się dopiero na odległym etapie rekrutacji. Polityki różnych organizacji w zakresie wynagrodzeń są często nietransparentne lub arbitralne, a ze względów kulturowych rzadko możliwa jest rozmowa między samymi pracownikami na ten temat.

Zasada jawności wynagrodzeń i obowiązki informacyjna pracodawcy

Projektodawcy postulują dodanie do art. 10 Kodeksu Pracy § 2¹ zgodnie z którym  „Wynagrodzenie, jak i jego poziom są jawne podczas trwania stosunku pracy, a także przed jego nawiązaniem”. Projekt zakłada jednocześnie zapewnienie pracownikom, w proponowanym art. 10¹ Kodeksu, prawo wystąpienia do pracodawcy z wnioskiem o udzielenie informacji dotyczącej ich indywidualnego poziomu wynagrodzenia oraz średnich poziomów wynagrodzenia, w podziale na płeć w odniesieniu do kategorii pracowników wykonujących taką samą pracę jak oni lub pracę o takiej samej wartości. Co istotne postulowane jest, aby wprowadzone przepisy dotyczące jawności wynagrodzeń dotyczyły także stosunków pracy nawiązanych na podstawach innych niż wymienione w art. 2 Kodeksu Pracy (umowa o pracę, powołanie, wybór, mianowanie lub spółdzielcza umowa o pracę).

Informacje o wynagrodzeniu przed zawiązaniem stosunku pracy

Projekt regulacji zakłada, że przy publikacji oferty pracy, pracodawca zobowiązany będzie do uwzględnienia w niej kwoty proponowanego poziomu wynagrodzenia wskazując jego minimalną i maksymalną wysokość. Pracodawca zobowiązany będzie więc podać, tzw. „widełki” a nie konkretną kwotę. Taka redakcja przepisu zdaje się dawać pole do nadużyć np. poprzez podawanie bardzo rozległych kwot wynagrodzenia minimalnego i maksymalnego, nawet uwzględniając, że według projektodawców informacja ta ma być „oparta na obiektywnych, neutralnych pod względem płci kryteriach – przewidzianych w odniesieniu do danego stanowiska”.

Jak proponowane zmiany wpłyną na sytuację pracodawców?

Obowiązki nałożone na pracodawców miałyby być egzekwowane poprzez rozszerzenie katalogu wykroczeń przeciwko prawom pracownika z art. 281 Kodeksu Pracy. Wykroczeniami podlegającymi grzywnie od 1.000 do 30.000 zł według projektu mogą być również:

1. nieudzielenie pracownikom informacji dotyczącej ich indywidualnego poziomu wynagrodzenia oraz średnich poziomów wynagrodzenia,
2. niepublikowanie podczas rekrutacji informacji o kwocie proponowanego poziomu wynagrodzenia ze wskazaniem jego minimalnej i maksymalnej wysokości,
3. zatrudnianie pracownika za wynagrodzeniem mniejszym niż przewidziane w opublikowanej informacji o możliwości zatrudnienia pracownika na danym stanowisku pracy.

Poza wyżej wskazanymi, na pracodawców nałożone mają zostać również inne obowiązki informacyjne, których jednak projektodawcy nie zdecydowali się zabezpieczyć sankcją grzywny. Mają oni m.in. mieć obowiązek zapewnia pracownikom dostępu do kryteriów, które są stosowane do określania poziomów wynagrodzenia pracowników i progresji wynagrodzeń, a także informować pracowników, raz w roku, o przysługującym im prawie do otrzymywania informacji dotyczących ich indywidualnego poziomu wynagrodzenia oraz średnich poziomów wynagrodzenia.

Uzasadnienie projektu ustawy- czy nietransparentność wynagrodzeń ma charakter dyskryminacyjny?

W uzasadnieniu przedstawionych wyżej zmian, projektodawcy zwracają uwagę, że brak informacji o proponowanym wynagrodzeniu w ofertach pracy uderza w szczególności w „najbardziej narażone na nierówne i dyskryminacyjne traktowanie grupy zatrudnionych: młodych pracowników oraz kobiety”, argumentując to brakiem doświadczenia osób wchodzących na rynek pracy, dzięki któremu mogłyby zweryfikować atrakcyjność i uczciwość ofert pracy. Autorzy projektu zwracają również uwagę na różnice wysokości zarobków kobiet i mężczyzn, świadczących pracę na tych samych stanowiskach – informowanie o wynagrodzeniach miałoby natomiast zniwelować zjawisko dyskryminacji płacowej.

Podsumowanie zmian  

Proponowane zmiany zdają się dotykać istotnego problemu zauważalnego na rynku pracy. Wniesiony projekt ustawy zmierza do dostosowania standardów jawności wynagrodzeń do europejskich standardów. Jeżeli projektowane zmiany wejdą w życie, z pewnością poprawią sytuację pracowników. Jednocześnie, nowe przepisy wprowadzą kolejne obowiązki dla pracodawców, które mogą okazać się dla nich uciążliwe.

Projekt omówionej ustawy został skierowany do pierwszego czytania na posiedzeniu Sejmu 7 stycznia 2025 r., więc proces legislacyjny jest dopiero na początkowym etapie.